Słownik pojęć
A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S T U V W X Y Z
Audyt środowiskowy
oznacza narzędzie zarządzania obejmujące systematyczną, udokumentowaną, okresową i obiektywną ocenę efektów działalności organizacji, systemu zarządzania i porcesów służących ochronie środowiska.
Agroekologia
Ekologia rolnicza – nauka badająca współzależności między żywymi organizmami pól uprawnych oraz wpływ na te współzależności zmian siedliska wskutek zabiegów melioracyjnych, agrotechnicznych, emisji przemysłowych i skażeń komunalnych. Obiektem zainteresowań agroekologii jest zagadnienie wzajemnego dostosowania roślin i środowiska, w celu uzyskania możliwie najwyższego i najbardziej wartościowego plonu.
Agroturystyka
Forma wypoczynku w warunkach zbliżonych do wiejskich. Może być połączona z pracą u osoby zapewniającej nocleg. Traktowana jako alternatywne do rolnictwa źródło dochodu mieszkańców wsi.
Akomodacja
Odruchowe zmiany kształtu soczewki (u człowieka i wielu zwierząt) lub jej odległości od siatkówki (u niektórych zwierząt) dostrajające ostrość obrazu padającego na siatkówkę. Akomodacja sterowana jest przez układ nerwowy a wykonywana przez grupy maleńkich mięśni leżących w oku.
Antropopresja
Całokształt oddziaływań człowieka na środowisko przyrodnicze, przeważają wśród nich: niszczenie i zubożanie siedlisk oraz zanieczyszczanie.
Areał
Fragment niszy ekologicznej, zajmowany i broniony przez zwierzę, gdzie spełnia ono swe czynności życiowe.
Atmosfera Ziemi
Gazowa powłoka otaczająca Ziemię; składa się z mieszaniny następujących gazów: azotu (78,1% objętości), tlenu (20,9% objętości), pozostały 1% objętości zajmują: para wodna, argon, dwutlenek i tlenek węgla, neon, hel, metan, krypton, wodór, tlenki azotu, ksenon, ozon, dwutlenek siarki, siarkowodór, amoniak, gazowe związki chloru, prócz tego w atmosferze obecne są lokalnie i w zmiennych stężeniach naturalne pyły mineralne i organiczne oraz wyrzucane do atmosfery przez człowieka zanieczyszczenia. Atmosfera Ziemi nie ma wyraźnej granicy; do wysokości ok. 100 km proporcje gazów w powietrzu są stałe choć ze wzrostem wysokości powietrze bardzo się rozrzedza (50% masy atmosfery leży najniższej warstwie o grubości 5 km, 75% tej masy zawiera się w warstwie do 10 km od powierzchni ziemi; masa atmosfery ziemskiej wynosi 5,15•1018 kg; ślady najlżejszych gazów atmosferycznych - helu i wodoru - obecne są na wysokości powyżej 800 km. Atmosfera ziemska jest jednym z podstawowych elementów środowiska przyrodniczego - bo jest rezerwuarem tlenu, dwutlenku węgla i wody, zawiera duże ilości ciepła, pochłania znaczną część promieniowania w najkrótszych zakresach fal elektromagnetycznych, jej właściwości decydują o warunkach i procesach klimatycznych.
Autekologia
dział ekologii zajmujący się badaniem wzajemnych związków pomiędzy zwierzętami i roślinami, a otoczeniem w jakim się znajdują (środowisko, środowisko nieożywione, środowisko przyrodnicze).
Biochemiczny rozkład związków organicznych przez organizmy żywe (pierwotniaki, bakterie, promieniowce, grzyby, glony, robaki) na prostsze składniki chemiczne.
Biomasa
ogólna masa materii organicznej, zawartej w organizamach zwierzęcych i roślinnych w danym siedlisku. Pod tym pojęciem rozumie się także całość wystepującej w przyrodzie materii pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego nie wliczając w to materii organicznej zawartej w kopalinach. Poprzez fotosyntezę energia słoneczna jest akumulowana w biomasie, początkowo organizmów roślinnych, później w łańcuchu pokarmowym także zwierzęcych. Energię zawartą w biomasie mozna wykorzystać dla celów człowieka. Podlega ona przetwarzaniu na inne formy energii poprzez spalanie biomasy lub spalanie produktów jej rozkładu. Spalanie odbywa się w kotłach, w celu uzyskania energii cieplnej, która może być ewentualnie dalej przetworzona na energię elektryczną.
Bakterie
Wolno żyjące, pojedyncze komórki, nie zawierające jądra i dlatego określane mianem Prokaryota; ponieważ genom bakterii ma tylko po jednej kopii każdego genu, nazywany jest genomem haploidalnym (genom bakteryjny może zawierać po kilka kopii genu; są to powtórzenia niealleliczne.
Bezpieczeństwo biologiczne
Obejmuje zabezpieczenie ludzi przed: chorobami (zwłaszcza epidemiami), głodem, niedoborem wody; polega na ochronie ludzi przed negatywnymi czynnikami wynikającymi z: naruszenia funkcjonowania żywej przyrody, celowego wykorzystania czynników i procesów przyrodniczych przeciw człowiekowi; działania w zakresie bezpieczeństwa biologicznego to między innymi: ochrona przyrody (czyli ochrona różnorodności biologicznej i funkcjonowania ekosystemów), regulowanie działań gospodarczych, by sprzyjały ochronie oraz odtwarzaniu różnorodności biologicznej i ekosystemów, ochrona środowiska cywilizacyjnego człowieka, zabezpieczenie ludzkości przed głodem (zapewnienie przeżycia i zdrowia roślin uprawnych, zwierząt hodowlanych i poławianych, kontrola nad gradacjami (masowymi pojawami) szkodników, kontrola nad chorobami roślin i zwierząt, kontrola nad wprowadzaniem genetycznie modyfikowanych organizmów i produktów z nich wytwarzanych, kontrola nad wprowadzaniem obcych gatunków i obcych genotypów), przeciwdziałaniu bioterroryzmowi i jego skutkom.
Biocenologia
Zwana również biocenotyką lub synekologią - dział ekologii zajmujący się badaniem struktury i dynamiki naturalnych, wielogatunkowych ugrupowań organizmów żywych. Najwcześniej rozwinęły się badania nad zespołami organizmów wodnych; stanowią one jeden z najwcześniejszych tematów hydrobiologii.
Biocenoza
Żywa część ekosystemu, wszystkie organizmy (populacje) istniejące jednocześnie i oddziaływujące na siebie w tym samym ekosystemie.
Bioindykacja
Metoda oceny stanu środowiska, głównie poziomu zanieczyszczeń, na podstawie badania reakcji organizmów żywych stenotypowych (organizmów wskaźnikowych) na zmiany.
Biokatalizator
Substancje wytwarzane przez żywy organizm, regulujące przebieg procesów biochemicznych, tzn. wpływające na ich przyspieszenie bądż zwolnienie, a także decydujące o rodzaju przemian, jakim może ulec substancja wyjściowa (witaminy, enzymy). Własności autokatalityczne wykazuje także RNA. Do biosyntezy białka nie jest niezbędna obecność rybosomów (białek), niemniej jednak znacznie przyspiesza zajście reakcji chemicznej.
Biosfera
Przestrzeń, w której zachodzą wszelkie procesy biologiczne; powierzchnia kuli ziemskiej wraz z tą częścią skorupy ziemskiej i atmosfery, w której bytują wszelkie organizmy żywe, razem z wszystkimi tymi organizmami i z zależnościami, które je wiążą w jeden działający układ.
Biotechnologia
Jest dyscypliną nauk technicznych wykorzystującą procesy biologiczne na skalę przemysłową. Metody z zakresu biotechnologii są wykorzystywane od tysięcy lat. Przykładowo: produkcja piwa jest procesem biotechnologicznym, w którym wykorzystuje się fermentację cukrów prostych przez drożdże. W wyniku niedostatecznej ilości tlenu, utlenianie jest niezupełne i następuje fermentacja. Innym przykładem jest produkcja przetworów mlecznych.
Botanika
Dział biologii zajmujący się roślinami. Jest to całokształt wiedzy o roślinach
Chemizacja środowiska
Jako rodzaj zagrożenia dla środowiska przyrodniczego, powoduje szkody w środowisku przez wprowadzanie do środowiska: trucizn, sztucznych substancji regulujących (podobnych w działaniu do hormonów i feromonów), nawozów sztucznych oraz odpadów zakłócających obiegi związków chemicznych i pierwiastków albo w nienaturalny sposób zwiększających żyzność siedlisk.
Choroby cywilizacyjne
Globalnie szerzące się, powszechnie znane choroby, spowodowane rozwojem cywilizacji. Nie ma dokładnego podziału i nie można jednoznacznie powiedzieć czy dana choroba jest chorobą cywilizacyjną.
Czynniki abiotyczne
Czynniki natury fizycznej określające uwarunkowania środowiska nieorganicznego (przyrody nieożywionej), które samodzielnie lub wraz z innymi czynnikami wywierają wpływ na ekosystemy będące na różnym poziomie organizacji.
Czynniki antropogeniczne
Są to czynniki związane z każdą formą pośredniego lub bezpośredniego wpływu człowieka na środowisko i bytujące w nim rośliny.
Degradacja środowiska przyrodniczego
Proces niekorzystnych zmian w środowisku przyrodniczym na skutek działalności człowieka; wśród tych zmian istotne są m.in.: wymieranie gatunków, zanikanie i zubożanie siedlisk; upraszczanie i przyspieszanie obiegu wody oraz innych związków chemicznych i pierwiastków, przekształcenia ekosystemów pod wpływem wprowadzanych przez człowieka obcych gatunków, zanieczyszczenia i skażenia, erozja gleb.
Demografia
jest dziedziną nauki, która zajmuje się: życiem, powstawaniem i przemijaniem społeczności ludzkiej, w równej mierze jej opisem liczbowym , strukturą, jak również jej rozmieszczeniem przestrzennym i dalszymi czynnikami, w szczególności społecznymi i socjologicznymi, które wpływają na jej zmiany.
Dysumpcja
To przerwa w występowaniu danego gatunku na pewnym obszarze, gdy wszędzie wokół ten gatunek występuje.
Dziura ozonowa
zjawisko zmniejszania się stężenia ozonu w stratosferze atmosfery ziemskiej.
Ekologia
Dziedzina nauk przyrodniczych badająca wzajemne stosunki pomiędzy organizmami żywymi (lub ich grupami), a otaczającym je światem zewnętrznym.
Proces zachodzący w atmosferze powodujący ogrzewanie naszej planety oraz innych planet np. Wenus.
Rozwój społeczny, ekonomiczny i przyrodniczy, zgodnie z którym zaspokajamy aktualne potrzeby społeczeństwa w sposób zapewniający przyszłym pokoleniom możliwość optymalnego korzystania z zasobów środowiska.
Wyodrębniona (w widoczny dla nas sposób) część przyrody, działająca jako pewna całość, zawsze złożona z dwóch podstawowych składników: 1) biocenozy – czyli wszelkich organizmów żywych i 2) biotopu – czyli środowiska nieożywionego; o odrębności ekosystemu decyduje przede wszystkim to czy stanowi on działającą całość.
Obiekt przemysłowo-energetyczny (elektrownia cieplna) wytwarzający energię elektryczną poprzez wykorzystanie energii pochodzącej z rozszczepienia jąder atomów (uranu naturalnego lub nieco wzbogaconego w izotop U-235), najczęściej uranu, której ciepło, do uzyskiwania pary, jest otrzymywane z reaktora jądrowego.
Elektrownia wiatrowa to zespół urządzeń produkujących energię elektryczną, wykorzystujące do tego turbiny wiatrowe. Energia elektryczna uzyskana z wiatru jest ekologicznie czysta, gdyż jej wytworzenie nie pociąga za sobą spalania żadnego paliwa, jeżeli pominiemy nakłady energetyczne związane z budową takiej elektrowni oraz wyprodukowaniem urządzeń dla niej.
Elektrownia wodna to zakład przemysłowy zamieniający energię spadku wody na elektryczną.
Zachodzący w przyrodzie ożywionej stopniowy proces zmian przebiegających w określonym kierunku - organizmy wykształcają się z biegiem czasu (następstwem pokoleń) jako formy coraz bardziej złożone, wyżej uorganizowane, bardziej wyspecjalizowane, nadążające swoimi przystosowaniami za zmieniającymi się stale warunkami środowiska; proces ewolucji kształtowany jest przede wszystkim przez wpływ czynników środowiska (czynników abiotycznych i oddziaływań z innymi organizmami) na populację.
- Fauna
Zbiór wszystkich gatunków zwierząt, które występują na jakimś obszarze.
- Flora
Zbiór wszystkich gatunków roślin, które występują na jakimś obszarze; do składu flory często zalicza się także inne grupy organizmów, np.: grzyby, porosty, protisty, bakterie.
- Formy ochrony przyrody
Określone przepisami sposoby ochrony obszarów i obiektów cennych przyrodniczo; w Polsce formami ochrony przyrody są: dwa rodzaje obszarów Natura 2000 czyli obszar specjalnej ochrony ptaków i specjalny obszar ochrony siedlisk oraz park narodowy, park krajobrazowy, rezerwat (ścisły lub częściowy), obszar chronionego krajobrazu, pomnik przyrody, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, użytek ekologiczny i stanowisko dokumentacyjne.
- Formacja roślinna
Najbardziej ogólnie ujmowany typ zbiorowiska roślinnego, typowy dla danego regionu świata, o przewadze form roślinnych o tym samym typie wzrostu. Rośliny wchodzące w jego skład mają podobne wymagania w stosunku do gleby, klimatu i czynników abiotycznych. Przykładami formacji roślinnych są: tundra, bór, las liściasty strefy umiarkowanej, las deszczowy, step, sawanna.
G
Gospodarowanie odpadami
Zbieranie, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, w tym również nadzór nad takimi działaniami oraz nad miejscami unieszkodliwiania odpadów.
H
- Herbicydy
Środki chemiczne do niszczenia lub hamowania rozwoju roślin, np. związki mocznikowe i triazynowe, karbaminiany, pochodne kwasu fenoksyoctowego; zaburzają przebieg fotosyntezy albo przemian enzymatycznych, uszkadzają chlorofil, powodują nadmierną transpirację, hamują podziały komórek (kiełkowanie i wzrost); stosuje się je do gleby albo bezpośrednio na liście roślin; herbicydy służą do eliminowania zbędnych lub konkurencyjnych gatunków roślin (chwastów) w uprawach; dąży się do wyprodukowania herbicydów działających jedynie na wąskie grupy gatunków (a z drugiej strony hoduje odmiany roślin uprawnych odpornych na herbicydy).
- Homeostaza
Zdolność organizmu zwierzęcego do utrzymania względnie stałego środowiska wewnętrznego, dotyczy to np. temperatury ciała, stężenia osmotycznego osocza krwi, objętości płynów ustrojowych, stężeń poszczególnych substancji (białek, cukrów, jonów). Parametry stałego środowiska wewnętrznego nigdy nie są utrzymywane ściśle na jednakowym poziomie ale zawsze w jakimś przedziale, którego zakres zależy od cech osobnika i może się zmieniać z biegiem czasu lub cyklicznie). W utrzymaniu homeostazy istotną rolę odgrywa układ nerwowy, który kontroluje (mierzy) odpowiednie parametry i steruje ich zmianami.
- Hydrosfera
Jedna z geosfer, ogół wód na Ziemi. Hydrosferę można podzielić na dwie części: oceanosferę i wody na lądach. Jej zasoby wodne to około 1,4 mld km³. Na niektórych obszarach są powiększane poprzez dopływy wód juwenilnych. W większości hydrosferę tworzą wody słone, bo aż 97,5%. 2/3 wody słodkiej skoncentrowane jest w lodowcach, trwałej pokrywie śnieżnej i wiecznej zmarzlinie w Antarktyce, Arktyce i w wysokich górach. Pozostała część wody słodkiej przypada na wody podziemne, jeziora, rzeki, bagna. Ważnym pojęciem jest duży obieg wody.
I
Importer
Państwo, instytucja, firma lub osoba, która kupuje towary lub usługi za granicą.
J
Komunalne osady ściekowe
pochodzące z oczyszczalni ścieków osady z komór fermentacyjnych oraz innych instalacji służących do oczyszczania ścieków komunalnych oraz innych ścieków o składzie zbliżonym do składu ścieków komunalnych.
Kompost
nawóz organiczny wytwarzany z odpadów roślinnych i zwierzęcych w wyniku częściowego, tlenowego rozkładu (butwienie) przez mikroorganizmy poprzez proces kompostowania w pryzmach kompostowych lub specjlanych bioreaktorach.
Kompostowanie
Poddawanie resztek organicznych kontrolowanemu procesowi rozkładu mikrobiologicznego.
Katastrofa ekologiczna
Zjawisko polegające na tym, że środowisko przyrodnicze danego gatunku lub populacji zmienia się w sposób, który uniemożliwia jej przetrwanie. Zachodzi ono w róznych sytuacjach.
Korytarz ekologiczny
Ciąg roślinności dzikiej, zadarnione pasy wzdłuż dróg i cieków wodnych, a także nie uprawiane obrzeża pola, które łącząc się z innymi pasami roślinności tworzą sieć, stanowiącą schronienie dla zwierząt, będącą swoistym szlakiem komunikacyjnym dla wielu gatunków roślin i zwierząt, które nie wytworzyły mechanizmów do przemieszczania się.
Krainy zoogeograficzne
Pojęcie krainy zoogeograficznej zostało wprowadzone w celu podkreślenia rzucającej się w oczy odmienności faunistycznej różnych regionów świata. Ze wszystkich stworzonych systemów zoogeograficznych najlepiej przyjął się system Sclatera i Wallace'a.
Krajobraz naturalny
Na krajobraz naturalny składają się materialne komponenty czyli skała macierzysta, woda, powietrze, flora, fauna, i wytwory człowieka. Jego charakter określają własności poszczególnych komponentów i relacje między nimi. Utworzył się na obszarach, gdzie zaznacza się już działalność człowieka, ale nie spowodowała ona naruszenia zdolności samoregulacyjnych ekosystemów. W takim krajobrazie nie ma elmentów przestrzennych wprowadzonych przez człowieka np. torów kolejowych, mostów czy zabudowań. Przykładem mogą być łąki naturalne, na których wypasa się bydło.
Kwaśny deszcz
Opady atmosferyczne, o odczynie kwaśnym; zawierają kwasy wytworzone w reakcji wody z pochłoniętymi z powietrza gazami, jak: dwutlenek siarki, tlenki azotu, siarkowodór, chlorowodór, wyemitowanymi do atmosfery w procesach spalania paliw oraz różnego rodzaju produkcji przemysłowej.
L
Licencja
Pozwolenie uprawniające do wykorzystywania zastrzeżonego prawnie naukowo-technicznego osiągnięcia (np. opatentowanego wynalazku) zgodnie z ustaleniami wynikającymi z umowy licencyjnej. Umowa Licencyjna znaku towarowego "Zielony Punkt" - licencja wyłączna zawarta pomiędzy DSD AG, PRO EUROPE i Rekopol na używanie przedmiotowego znaku towarowego na terytorium Polski.
M
Magazynowanie odpadow - czasowe przetrzymywanie lub gromadzenie odpadow przed ich transportem, odzyskiem lub unieszkodliwieniem.
Materia organiczna
Materia zawarta w organizmach żywych, w ich szczątkach oraz pochodząca z ich rozkładu, w przeważającej części składa się ze związków chemicznych wytworzonych przez te organizmy.
Melioracja
Zabiegi mające na celu trwałe polepszenie rolniczych zdolności produkcyjnych gleb, wykonywane za pomocą maszyn melioracyjnych.
Potocznie zwane nawozami sztucznymi, substancje wydobywane z ziemi i przetworzone lub produkowane chemicznie, wzgogacające glebę w składniki mineralne niezbędne dla rozwoju roślin, poprawiające strukturę gleby lub zmieniające jej kwasowość.
Potocznie stosowane określenie dla nawozów organicznych. Może dotyczyć także pewnych nawozów mineralnych naturalnego pochodzenia, np. kopalnych fosforytów lub mączek skalnych. W takim rozumieniu nawozy naturalne są podstawą rolnictwa ekologicznego.
Zespół wszystkich możliwych związków organizmu (populacji) ze środowiskiem, w tym także sposobów, dzięki którym organizm (populacja) korzysta ze swego środowiska; zespół wszystkich przystosowań do warunków środowiska
O
Odpady komunalne
Odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.
Odpady medyczne
Odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny.
Odpady obojętne
Rozumie się przez to odpady, które nie ulegają istotnym przemianom fizycznym, chemicznym lub biologicznym; są nierozpuszczalne, nie wchodzą w reakcje fizyczne ani chemiczne, nie powodują zanieczyszczenia środowiska lub zagrożenia dla zdrowia ludzi, nie ulegają biodegradacji i nie wpływają niekorzystnie na materię, z którą się kontaktują; ogólna zawartość zanieczyszczeń w tych odpadach oraz zdolność do ich wymywania, a także negatywne oddziaływanie na środowisko odcieku muszą być nieznaczne, a w szczególności nie powinny stanowić zagrożenia dla jakości wód powierzchniowych, wód podziemnych, gleby i ziemi.
Odpady opakowaniowe
Wszystkie opakowania, w tym opakowania wielokrotnego użytku wycofane z ponownego użycia, stanowiące odpady w rozumieniu przepisów o odpadach, z wyjątkiem odpadów powstających w procesie produkcji opakowań.
Odpady ulegające biodegradacji
Odpady, które ulegają rozkładowi tlenowemu lub beztlenowemu przy udziale mikroorganizmów.
Odzysk
działania, nie stwarzające zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania, określone w załączniku nr 5 do ustawy.
Odzysk energii
Rozumie się przez to termiczne przekształcanie odpadów w celu odzyskania energii.
Oleje odpadowe
wszelkie oleje smarowe lub przemysłowe, które nie nadają się już do zastosowania, do którego były pierwotnie przeznaczone, a w szczególności zużyte oleje z silników spalinowych i oleje przekładniowe, a także oleje smarowe, oleje do turbin i oleje hydrauliczne.
Opakowanie
wyrób przemysłowy przeznaczony do umieszczania w nim towaru, w celu ochrony przed uszkodzeniami, np. mechanicznymi, chemicznymi, podczas transportu, składowania, obrotu handlowego itp.
Opakowanie wielomateriałowe
Opakowanie wykonane z conajmniej dwóch różnych materiałów, tak, że nie mozna ich rozdzielić w sposób ręczny lub przy zastosowaniu prostych metod mechanicznych.
Obszar chronionego krajobrazu
Forma ochrony przyrody w Polsce, obszar chroniony ze względu na wyróżniające się krajobrazowo tereny o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe w szczególności ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z masową turystyką i wypoczynkiem lub ze względu na istniejące albo odtwarzane korytarze ekologiczne (które łączą ze sobą większe obszary chronionej przyrody); celem tworzenia obszarów chronionego krajobrazu może być w szczególności zapewnienie powiązania terenów poddanych ochronie w system obszarów chronionych.
Ochrona środowiska cywilizacyjnego człowieka
Działania skierowane na bezpośrednie otoczenie człowieka zapobiegające powstawaniu zagrożeń dla jego życia i zdrowia, czyli ochrona przed zanieczyszczeniami i skażeniami: żywności, wody pitnej, powietrza, gleb użytkowanych w rolnictwie.
Ochrona przyrody
Działania skierowane znacznie szerzej niż na bezpośrednie otoczenie człowieka, zmierzające do zachowania przy życiu gatunków oraz ich naturalnych siedlisk; jedynym w pełni skutecznym sposobem ochrony poszczególnych gatunków oraz biocenoz jest zachowanie w całości funkcjonującego ekosystemu, stwarzającego chronionemu gatunkowi (biocenozie) warunki do życia; ochrona przyrody chroniąc różnorodność biologiczną i naturalne procesy zachodzące w ekosystemach, zmniejsza ryzyko wymierania gatunków, klęsk ekologicznych i osłabia zagrożenia dla samych ludzi wynikające z naruszania równowagi ekologicznej; w regionach gdzie przyroda została poważnie zniszczona odtwarzane są elementy naturalnych układów przyrodniczych, a nawet rekonstruowane są ekosystemy.
Ochrona siedlisk
Najskuteczniejsza metoda ochrony gatunku, który dzięki ochronie wszystkich potrzebnych mu do przeżycia i rozmnażania się zasobów środowiska, ma możliwość trwania.
P
Producent
Przedsiębiorstwo, zakład produkcyjny, osoba itp. zajmujące się wytwarzaniem określonego rodzaju produktu; wytwórca.
Posiadacz odpadów
Każdy, kto faktycznie włada odpadami (wytwórca odpadów, inna osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna); domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.
PRO EUROPE
."The Packaging Recovery Organisation Europe s.p.r.l." organizacja zrzeszająca europejskie organizacje odzysku systemu "Zielonego Punktu" z siedzibę w Brukseli, założona w 1995 r. Przyznająca na jednakowych warunkach prawa do znaku towarowego "Zielony Punkt" w postaci licencji (http://www.pro-e.org/).
Park narodowy
Obszar powołany celem ochrony występującej tam przyrody ożywionej (rzadziej np. cech krajobrazu, także kulturowego), na którym prawnie ograniczona jest możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, osiedlania się itd.
Pomnik przyrody
Termin ten został wprowadzony przez Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.
Przyroda
Świat organizmów wraz z ich środowiskiem życia. Na przyrodę składają się obiekty, procesy, zjawiska przyrodnicze, które człowiek bada, opisuje, zmienia poprzez użytkowanie. Jako składnik przyrody można wydzielić jej elementy ożywione (np. rośliny, zwierzęta i nieożywione (np. atmosfera, gleby, wody, jeziora, rzeki), jak również zachodzące w niej zjawiska i procesy (np. sukcesja).Składa się z biocenozy(przyroda ożywiona) i biotopu(przyroda nieożywiona).
Q
R
Recykling
Odzysk, który polega na powtórnym przetwarzaniu substancji lub materiałów zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materiału o przeznaczeniu pierwotnym lub o innym przeznaczeniu, w tym też recykling organiczny, z wyjątkiem odzysku energii.
Recykling organiczny
Obróbka tlenowa, w tym kompostowanie, lub beztlenowa odpadów, które ulegają rozkładowi biologicznemu w kontrolowanych warunkach przy wykorzystaniu mikroorganizmów, w wyniku której powstaje materia organiczna lub metan; składowanie na składowisku odpadów nie jest traktowane jako recykling organiczny.
Rekultywacja
przywracanie wartości użytkowych i przyrodniczych terenom zdewastowanym i zdegradowanym poprzez działalność człowieka, przede wszystkim leśnym i rolniczym. Do metodrekultywacji należą: zalesianie, zalewanie, zasypywanie terenów kopalnianych.
Rekreacja i turystyka
Jako rodzaj zagrożenia dla środowiska przyrodniczego, powoduje szkody w środowisku przez: niepokojenie zwierząt częstą obecnością ludzi i hałasem, zaśmiecanie i zanieczyszczanie środowiska, wydeptywanie i inne niszczenie roślinności, zajmowanie pod obiekty rekreacyjne, drogi, parkingi, bazę noclegową itd. cennych przyrodniczo obszarów.
Rezerwat przyrody
Forma ochrony przyrody w Polsce, ustanawiany przez państwo obszar obejmujący: zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym ekosystemy, w tym siedliska przyrodnicze, określone gatunki roślin i zwierząt oraz elementy przyrody nieożywionej, mające istotną wartość ze względów naukowych, przyrodniczych, kulturowych bądź krajobrazowych; także niektóre organizacje pozarządowe oraz osoby prywatne zainteresowane ochroną przyrody kupują grunty, na których zakładają własne rezerwaty (nie mające prawnego statusu rezerwatu przyrody), by chronić cenne przyrodniczo miejsca, siedliska i gatunki (dzieje się tak zwłaszcza w Europie Zachodniej, a także w Polsce).
Rolnictwo ekologiczne
Alternatywny dla rolnictwa konwencjonalnego system gospodarowania zmierzający do poprawy jakości i zdrowotności artykułów żywnościowych i innych produktów rolnych, zrównoważony ekologicznie i ograniczający ingerencję człowieka w ekosystem gospodarstwa, co hamuje proces degradacji siedliska rolniczego.
S
Składowisko odpadów
Obiekt budowlany przeznaczony do składowania odpadów.
Spalarnia odpadów
Instalacja, w której zachodzi termiczne przekształcanie odpadów w celu ich unieszkodliwienia.
Składowisko odpadów
Miejsce, na którym składowane są odpady. Niekiedy prowadzi się tam selekcję odpadów. Właścicielem jest zazwyczaj miejscowy samorząd terytorialny. Największe składowisko odpadów w Polsce mieści się w niedaleko Warszawy w miejscowości Łubna w gminie Góra Kalwaria.
Smog
Smog słowo, które powstało ze zbitki dwóch angielskich słów: smoke – dym i fog – mgła. Jest to nienaturalne zjawisko atmosferyczne polegające na współdziałaniu zanieczyszczeń powietrza spowodowanych działalnością człowieka oraz niekorzystnych naturalnych zjawisk atmosferycznych: znacznej wilgotności powietrza (mgła) i braku wiatru. Utrudnia oddychanie organizmom, a Ziemi wydalanie ciepła.
Spaliny
Gazy spalinowe - gazowy efekt procesu spalania paliwa.
Sukcesja ekologiczna
Jedna z najważniejszych form zmienności biocenoz w czasie. W odróżnieniu od cyklicznych fluktuacji sukcesja ekologiczna jest procesem kierunkowym.
Szambo
Podziemny zbiornik wykonany z betonu, do którego odprowadzane są ścieki z domowych urządzeń kanalizacyjnych. Szamba mogą być podłączone do systemu kanalizacji miejskiej, gdzie stanowią rodzaj zbiornika retencyjnego zapobiegającego zatykaniu się uzbrojenia podziemnego. W przypadku braku takiego połączenia, budowane są pojemniejsze szamba bezodpływowe, z których nieczystości są wywożone przez tabor asenizacyjny bezpośrednio do punktów zlewnych.
Ścieki
Zużyte ciecze, roztwory, koloidy lub zawiesiny, a także odpadowe ciała stałe odprowadzane za pomocą rurociągów do odbiorników naturalnych jakimi mogą być zbiorniki lub cieki wodne, doły gnilne itp. W postaci ścieków odprowadza się odpadowe substancje przemysłowe oraz odpady żywnościowe i fekalia z miejskich i osiedlowych gospodarstw domowych. Ze względu na dużą szkodliwość biologiczną ścieków, zarówno komunalnych jak i przemysłowych, przed odprowadzeniem do odbiornika powinno się poddawać je oczyszczeniu w oczyszczalniach.
Środowisko
Ogół elementów nieożywionych, zarówno naturalnych jak i powstałych w wyniku działalności człowieka, występujących na określonym obszarze oraz ich wzajemne powiązania, oddziaływania i zależności. Jest to pojęcie podrzędne w stosunku do przyrody obejmującej również elementy ożywione.
T
Termiczne przekształcanie odpadów
procesy utleniania odpadów, w tym spalania, zgazowywania, lub rozkładu odpadów, w tym rozkładu pirolitycznego, prowadzone w przeznaczonych do tego instalacjach lub urządzeniach.
U
Unieszkodliwianie odpadów
Poddanie odpadów procesom przekształceń biologicznych, fizycznych lub chemicznych w celu doprowadzenia ich do stanu, który nie stwarza zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska.
Utylizacja
wykorzystywanie lub zniszczenie surowców odpadowych lub materiałów, które straciły wartość użytkową np. makulatury w papiernictwie, złomu w hutnictwie. Najczęstrzym sposobem utylizacji jest spalanie.
Użytek ekologiczny
Forma ochrony przyrody w Polsce, zasługująca na ochronę pozostałość ekosystemu mająca znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej; obszar podobny w swych funkcjach do rezerwatu ale o mniejszych walorach przyrodniczych i przez to o randze niższej niż rezerwat.
Ujednolicanie krajobrazu
Jako rodzaj zagrożenia dla środowiska przyrodniczego, powoduje szkody w środowisku przez: niszczenie ekotonów, usuwanie elementów wzbogacających strukturę siedlisk oraz utrzymujących zasoby wody.
W
Wytwórca odpadów
Każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów oraz każdy, kto przeprowadza wstępne przetwarzanie, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów.
Wielomaterialowe
wszystkie opakowania wykonane z co najmniej dwu różnych rodzajów materiałów tak, że nie można ich rozdzielić w sposób ręczny lub przy zastosowaniu prostych metod fizycznych.
Z
Zbieranie/segregowanie odpadów
Każde działanie, w szczególności umieszczanie w pojemnikach, segregowanie i magazynowanie odpadów, które ma na celu przygotowanie ich do transportu do miejsc odzysku lub unieszkodliwiania.
Znak towarowy "Zielony Punkt" / Der Grüne Punkt
Umieszczony na opakowaniu oznacza, że przedsiębiorca wniósł wkład finansowy w budowę i funkcjonowanie krajowego systemu odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych tworzonego przez Rekopol Organizacja Odzysku S.A., zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa polskiego i Unii Europejskiej w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych.
Zanieczyszczenie biosfery substancjami szkodliwymi, będącymi produktem ubocznym procesów przemysłowych (odpady przemysłowe, ścieki przemysłowe) i rolniczych (nawozy, środki ochrony roślin) oraz konsumpcji (odpady komunalne, ścieki komunalne, zagrożenie dla jakości środowiska (np. ropa naftowa).
Określenie żywności produkowanej metodami rolnictwa ekologicznego z dbałością o wyeliminowanie używania nawozów sztucznych i pestycydów.